Deneme yarışmaları, katılımcılardan sonuca varma kaygısı olmadan bir konu üzerine özgün ve kişisel bir bakış açısı geliştirmelerini bekler. Bu yönüyle akademik makaleden ayrılır: denemede kaynakça zorunluluğu genellikle yoktur, yazarın kendi düşünce akışı ve üslubu ön plandadır.
Türkiye’de deneme yarışmaları çoğunlukla üniversiteler, düşünce kuruluşları ve STK’lar tarafından belirli bir tema etrafında düzenlenir; tema genellikle güncel bir toplumsal mesele, felsefi bir soru ya da bir düşünürün/yazarın eserinden hareketle belirlenir. Kelime sınırı yarışmadan yarışmaya değişmekle birlikte genellikle 1000-3000 kelime aralığındadır.
Jüri değerlendirmesinde düşüncenin özgünlüğü, argümanların tutarlılığı, dil ve üslup ustalığı öne çıkan kriterlerdir. Ödüller arasında nakit para ödülü, yayımlanma fırsatı ve bazı durumlarda burs imkânları yer alabilir.